Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşlerde Tel Çekme Eğitimi

Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşlerde Tel Çekme Eğitimi, çelik, bakır ve alüminyum filmaşinin kalıplardan geçirilerek inceltildiği tel çekme tesislerinde çalışanların risklerini 40 saatlik bir programda ele alır. Tel çekme hattında malzeme gerilim altındadır ve yüksek hızla sarılır: kopan tel kamçı gibi savrulabilir, dönen kasnak eli ya da eldiveni içine çekebilir, ağır kangallar taşınırken devrilebilir. Yüzey hazırlamada kullanılan asit banyoları ve kalıp yağlayıcılar ise ayrı bir tehlike grubudur.

Program, tel çekme sürecini hammadde girişinden bitmiş makaraya kadar izler: kangalın hatta yerleştirilmesi, tel ucunun sivriltilip kalıba geçirilmesi, çok kademeli çekme makinelerinde çalışma, tavlama ve kaplama bölümleri, sarma ve makaraların taşınması. Çivi, hasır çelik, kaynak teli, yay teli ve kablo iletkeni üreten tesislerde çalışan operatörler ile bakım personeli için hazırlanmıştır.

Eğitim İçeriği

1. Kangal Taşıma ve Hatta Yerleştirme

• Filmaşin kangallarının vinç ve forkliftle taşınması
• Kangal bağ tellerini keserken açılan ve fırlayan sarımlar
• Açıcı (kangal çözücü) üzerinde kangalın dengesi
• Kangal istif alanında devrilme ve yuvarlanma
• Kangal ağırlığına uygun kanca, sapan ve kaldırma aparatı seçimi

2. Yüzey Hazırlama ve Kimyasallar

• Mekanik tufal kırma ve oluşan toz
• Asitle temizleme banyolarında sıçrama ve buhar
• Fosfat ve boraks gibi kaplama banyolarında cilt ve göz teması
• Kimyasal dökülmesinde ilk müdahale ve göz duşu
• Asit buharının havalandırmayla uzaklaştırılması

3. Uç Sivriltme ve Kalıba Geçirme

• Tel ucunu sivriltme makinesinde el ve parmak konumu
• Ucun kalıba sokulması ve çekme arabasıyla ilk çekiş
• Kalıp kutusunda sabun ve yağlayıcı tozu
• Kalıp değiştirirken sıcak ve keskin parçalar

4. Çekme Makinesinde Çalışma

• Dönen kasnak (blok) ve tel arasında sıkışma noktaları
• Tel kopmasında savrulan uç ve kasnağın koruyucusu
• Makine çalışırken teli elle yönlendirmeme
• Kademeler arası gerilim ayarı ve ani durdurma
• Hat boyunca acil durdurma ipi ve butonlarının erişilebilirliği

5. Tavlama, Kaplama ve Isı

• Tav fırınlarında sıcak yüzey ve sıcak tel
• Galvaniz ve benzeri kaplama hatlarında erimiş metal sıçraması
• Koruyucu gaz kullanılan fırınlarda havalandırma
• Sıcak ortamda uzun vardiya ve sıvı kaybı

6. Sarma, Makara ve Bakım

• Sarıcıda dolan makaranın değiştirilmesi
• Dolu makaraların ağırlığı ve kaldırma yardımcıları
• Bakım öncesi enerjiyi kesme, kilitleme ve teldeki gerilimi boşaltma
• Hat boyunca gürültü ve kulak koruyucu

Bu Eğitimle Neler Yapabilirsiniz?

• Kangal bağını keserken sarımların fırlama yönünü öngörüp kendinizi o yönden çekebilirsiniz.
• Asit ve kaplama banyolarında uygun eldiven, yüz siperi ve önlüğü seçebilirsiniz.
• Teli kalıba geçirirken ve ilk çekişte ellerinizi sıkışma noktalarından uzak tutabilirsiniz.
• Tel koptuğunda makineyi nasıl durduracağınızı ve ucu nasıl güvenli toplayacağınızı bilirsiniz.
• Bakımdan önce hattaki mekanik gerilimi de boşaltmanın gerekçesini anlayabilirsiniz.

Kimler Katılabilir?

• Tel çekme makinelerinde çalışan operatör ve yardımcılar
• Çivi, hasır çelik, kaynak teli ve yay teli üreten tesislerde çalışanlar
• Kablo fabrikalarında bakır ve alüminyum iletken çeken personel
• Tel çekme hatlarının bakımıyla ilgilenen mekanik ve elektrik teknisyenleri

Ön koşul yoktur; tesiste çalışıyor olmak örnekleri kendi hattınızla eşleştirmenizi kolaylaştırır.

Çalışırken İpucu

Çalıştığınız hattın basit bir krokisini çizin: açıcı, temizleme, kalıp kutuları, kasnaklar, fırın ve sarıcı. Her istasyonun yanına telin orada ne kadar hızlı ve ne kadar gergin olduğunu yazın. Dördüncü ve altıncı modülü bu krokiyle okuduğunuzda, tel koptuğunda ucun hangi istasyonda ve hangi yöne savrulabileceğini kendi hattınız üzerinde görebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Bu program elektrik tesisatında kablo çekmeyi mi anlatıyor?

Hayır. Buradaki tel çekme, metal filmaşinin kalıplardan geçirilerek inceltildiği üretim işlemidir. Binada veya sahada kablo döşeme bu programın konusu değildir. Program; çivi, hasır, yay ve iletken teli üreten fabrikalardaki çekme hatlarını anlatır.

Kopan tel neden bu kadar tehlikelidir?

Çekme sırasında tel yüksek gerilim altındadır. Koptuğu anda bu enerji serbest kalır ve uç, kasnağın çevresinde hızla savrulur. Koruyucular ve operatörün duruş yeri bu savrulmayı hesaba katarak belirlenir.

Bakır ve çelik tel çekmede riskler farklı mı?

Makine kaynaklı riskler benzerdir. Çelik tel çekmede asitle yüzey temizleme ve ağır kangallar öne çıkarken, bakır ve alüminyumda yüksek çekme hızı ve ince telin ele dolanması daha belirgindir. Her iki durumda da kalıp tozu ve yağlayıcı kalıntısı zemini kaygan hale getirir.

Kalıp değiştirirken nelere dikkat edilir?

Makine durdurulup kilitlenir, kalıp ve kutusu soğumaya bırakılır. Kalıp kenarları keskin ve yağlayıcı kaygan olduğundan uygun eldivenle çalışılır. Aşınmış kalıplar ayrı bir kutuda toplanır; tezgâh üstünde bırakılan kalıp hem düşüp ayağa çarpabilir hem de yanlışlıkla yeniden takılabilir.