Diksiyon sözün anlaşılır söylenişini, hitabet etkili söz söyleme sanatını, sunum eğitimi ise bir konuyu dinleyiciye düzenli aktarmayı çalışır. Aşağıda üç kavramı TDK tanımlarıyla ayırıyor, bir karşılaştırma tablosu veriyor ve öğretmen, satış çalışanı, yönetici ile iş görüşmesine hazırlanan aday için hangisinden başlanabileceğini gösteriyoruz.
Bu üç kavram birbirine yakındır ve eğitimlerde çoğu zaman birlikte ele alınır; Global Bilişim Kariyer'in diksiyon programında da "sunum ve hitabet teknikleri" ayrı bir konu başlığıdır. Bu yüzden seçim yaparken program adından değil, çözmek istediğiniz sorundan yola çıkmak gerekir: sorun sesinizde mi, sözünüzün etkisinde mi, yoksa anlattığınızın düzeninde mi?
Diksiyon nedir?
TDK Güncel Türkçe Sözlük diksiyonu "seslerin, sözlerin, vurguların, anlam ve heyecan duraklarını kurallarına uygun olarak söyleme biçimi" diye tanımlar. Tanımın merkezinde söyleme biçimi vardır: ne söylediğiniz değil, nasıl seslendirdiğiniz. Sözlük telaffuzu da "kelimenin ses, hece, ton ve vurgu bakımından söylenişi" olarak açıklar ve artikülasyon kelimesini bu maddeye bağlar. Diksiyon çalışması bu yüzden nefes, ses, telaffuz, vurgu, ulama ve durak üzerinde yoğunlaşır.
Diksiyonun sorduğu soru şudur: Söylediğim ilk seferde anlaşılıyor mu? Heceleri yutan, cümle sonunu düşüren ya da hâlâ kelimesini hala gibi kısa söyleyen biri, içeriği ne kadar güçlü olursa olsun bu soruda takılır. Diksiyonun iş hayatındaki karşılığını Diksiyon ve Etkili Konuşma Neden Önemli? yazısında ayrıca anlattık.
Hitabet nedir?
Sözlük hitabeti kısaca "etkili söz söyleme sanatı" diye tanımlar ve söylenişini "hita:bet" olarak gösterir; ikinci hecedeki a uzundur. Yakın kavramlardan belagat "iyi konuşma, sözle inandırma yeteneği" anlamındadır; retorik ise sözlükte "güzel söz söyleme" karşılığıyla belagat maddesine bağlanır. Hatip kelimesi de konuşmacıya yönlendirilir ve konuşmacı şöyle tanımlanır: "bir topluluk karşısında etkili, açık, düzgün konuşarak düşüncesini anlatmada, duygusunu aşılamada yetenekli kimse".
Hitabetin sorduğu soru: Söylediğim karşılık buluyor mu? Burada konu artık tek tek sesler değil, konuşmanın bütünüdür: konuşmanın nasıl açılacağı, hangi örnekle destekleneceği, dinleyicinin hangi noktada ikna olacağı ve heyecanın nasıl yönetileceği. Kusursuz telaffuz eden ama ne istediğini dinleyiciye geçiremeyen bir konuşmacının eksiği diksiyonda değil, hitabettedir.
Sunum teknikleri nedir?
Sözlükte sunum, "bir bildirinin çeşitli yollarla dinleyenlere aktarılması" olarak geçer. "Çeşitli yollar" ifadesi sunumu diğer ikisinden ayırır: slayt, grafik, tablo, belge ya da canlı gösterim gibi araçlar işin içine girer. Sunum tekniği; içeriğin sırasını kurmak, görsel malzemeyi sade tutmak, süreyi planlamak ve sorulara ayrılan bölümü yönetmekle ilgilidir.
Sunumun sorduğu soru: Anlattığımı dinleyici baştan sona takip edebiliyor mu? İçeriği güçlü, sesi net bir konuşmacı bile çok sayıda slaytı belirgin bir sıra olmadan geçtiğinde dinleyiciyi kaybedebilir.
Diksiyon, hitabet ve sunum arasındaki fark nedir?
Tablo üç alanı yan yana koyar. Çalışma örnekleri geneldir; belirli bir programın içeriği için o programın sayfasına bakın.
| Ölçüt | Diksiyon | Hitabet | Sunum teknikleri |
|---|---|---|---|
| Temel soru | Söylediğim anlaşılıyor mu? | Söylediğim karşılık buluyor mu? | Anlattığım takip ediliyor mu? |
| Neyi geliştirir | Nefes, ses, telaffuz, vurgu, ulama ve durak | Konuşmanın kurgusu, ikna, dinleyiciyle bağ, heyecan yönetimi | İçerik sırası, görsel malzeme, süre ve soru yönetimi |
| Üzerinde çalışılan birim | Ses, hece, kelime, cümle | Konuşmanın bütünü | Sunumun bölümleri ve araçları |
| Çalışma örneği | Heceleme, sesli okuma, nefes ve artikülasyon alıştırmaları, kayıt dinleme | Hazırlıklı ve hazırlıksız kısa konuşmalar, örnek ve hikâye kurma, topluluk önünde deneme | Akış planı çıkarma, slayt sadeleştirme, süre tutarak prova, soru provası |
| Kimde öne çıkar | Sesi iş aracı olanlar: öğretmen, satış ve çağrı merkezi çalışanı | İkna etmesi ya da yön vermesi gerekenler: yönetici, satış temsilcisi | Veri, proje ya da teklif anlatanlar: yönetici, uzman |
Üçü birbirinin yerine geçer mi?
Geçmez, ama birbirine dayanır. Diksiyon altyapıdır: anlaşılmayan bir cümle ne ikna eder ne de takip edilir. Hitabet, anlaşılır cümleleri etkili bir bütüne çevirir. Sunum teknikleri o bütünü bir düzen ve araçlarla dinleyiciye taşır. Hangisinden başlayacağınızı zayıf halkanız belirler.
Zayıf halkayı bulmanın pratik bir yolu var: iki dakikalık bir konuşmanızı kaydedin ve bir gün sonra dinleyin. Kelimeler ilk dinleyişte anlaşılmıyorsa işe diksiyonla başlayın. Kelimeler anlaşılıyor ama kaydı kapattığınızda aklınızda tek bir mesaj kalmıyorsa hitabet tarafına bakın. Mesaj güçlü ama konudan konuya atlıyor ya da süre taşıyorsa eksik olan sunum tekniğidir.
Öğretmen, satış çalışanı, yönetici ve aday hangisini seçmeli?
Öğretmenler ve eğitmenler
Sınıfta ses gün boyu kullanılan bir iş aracıdır ve anlatılanın arka sıraya kadar ulaşması gerekir. Bu yüzden öğretmen ve eğitmen için ilk bakılacak yer çoğu zaman diksiyondur: nefesi durağa göre planlamak, heceleri yutmadan söylemek, cümle sonunu düşürmemek. Global Bilişim Kariyer'in diksiyon programı, kimlerin katılması gerektiğini sayarken eğitmenleri, öğretmenleri ve akademisyenleri açıkça anar. Eğitim vermeyi ya da vermeye hazırlanmayı düşünenler için sitede Eğiticinin Eğitimi de bulunur; içeriğini kurs sayfasından inceleyebilirsiniz.
Satış, müşteri ilişkileri ve çağrı merkezi çalışanları
Telefonda jest ve mimik görünmez; karşı tarafın dikkatini ses taşır. Sözlük tonu "konuşmada sesin duyguları belirtecek biçimde çıkması" diye tanımlar; telefonda ton, hız ve netlik birlikte duyulur. Satışta ise yalnızca anlaşılmak yetmez, ikna etmek de gerekir. Diksiyon programı bu meslek grubunu da hedef kitlesinde sayar. İkna tarafı için programın sayfasında tamamlayıcı olarak gösterilen Etkili ve İkna Edici Konuşma Eğitimi, telefon ağırlıklı işler için Telefonda Etkili İletişim ve Satış Teknikleri Eğitimi incelenebilir.
Yöneticiler
Yöneticinin konuşması çoğu zaman üç biçimde gelir: ekibe yön veren kısa konuşma, üst yönetime ya da müşteriye yapılan sunum ve toplantıda karşılıklı tartışma. İlkinde hitabet, ikincisinde sunum tekniği, hepsinde de anlaşılır söyleyiş gerekir. Rapor ve veri anlatan yöneticiler için sitede Etkili Sunum Teknikleri Eğitimi ile Raporlama ve Sunum Teknikleri Eğitimi yer alır. Diksiyon programı "topluluk önünde konuşan, sunum yapan profesyoneller"i hedef kitlesinde sayar ve heyecan ve stres yönetimini de konuları arasında işler.
İş görüşmesine hazırlanan adaylar
Sözlük mülakatı "bir işe alınacak kişiler arasından seçim yapabilmek amacıyla kendileriyle karşılıklı konuşma, görüşme" diye tanımlar. Anahtar kelime "karşılıklı"dır: iş görüşmesi tek başına yapılan bir sunum değil, soru ve cevaptan oluşan bir konuşmadır. Aday için öncelik genellikle anlaşılır ve sakin konuşmak, cevabı sonuna kadar götürmek ve heyecanı yönetmektir; bunlar diksiyon programının kapsamındadır. Kendini kısa ve etkili anlatmak hitabetin konusudur; sunum tekniği ise ancak görüşmede bir vaka ya da proje sunumu isteniyorsa öne çıkar. Sitede adında "mülakat" geçen programların, adlarından da anlaşılacağı gibi, görüşmeyi yapan yöneticilere yönelik olduğunu da hatırlatalım.
Global Bilişim Kariyer'de bu alanlar hangi programlarda?
| Alan | Program | Not |
|---|---|---|
| Diksiyon | Diksiyon ve Etkili Konuşma Teknikleri Eğitimi | Nefes, ses, telaffuz, artikülasyon, ulama ve durak; topluluk önünde konuşma ile beden dili bölümleri de var. Uygulamalı, Ankara Kızılay'da yüz yüze. |
| Hitabet ve ikna | Etkili ve İkna Edici Konuşma Eğitimi, İkna Edici Mesaj Eğitimi | İlki, diksiyon programının sayfasında tamamlayıcı program olarak geçer. |
| Sunum | Etkili Sunum Teknikleri Eğitimi, Raporlama ve Sunum Teknikleri Eğitimi, Sunum Dramatizasyonu Eğitimi | Etkili Sunum Teknikleri, diksiyon programının sayfasında tamamlayıcı program olarak geçer. |
| Beden dili | Beden Dili ve Kişisel İmaj Eğitimi | Diksiyon programının son bölümü de etkili iletişim ve beden diline ayrılmıştır. |
| Eğitim verme | Eğiticinin Eğitimi | İçeriği kurs sayfasında incelenebilir. |
Tablodaki programların çoğu sitede Kurumsal Eğitimler kategorisinde listelenir; diksiyon programı ise Mesleki ve Kişisel Gelişim Eğitimleri altındadır. Bir programın içeriğini, süresini ve bireysel katılıma açık olup olmadığını kurs sayfasından ya da bizi arayarak öğrenebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Diksiyon kursu hitabet ve sunumu da kapsar mı?
Kısmen. Global Bilişim Kariyer'in diksiyon programında topluluk önünde konuşma bölümü vardır; bu bölümde sunum ve hitabet teknikleri, heyecan ve stres yönetimi ile iyi bir konuşmacının özellikleri işlenir. Sunum tarafını derinleştirmek isteyenler için Etkili Sunum Teknikleri Eğitimi, ikna tarafı için Etkili ve İkna Edici Konuşma Eğitimi tamamlayıcı programlardır.
Hitabet ile retorik aynı şey mi?
Çok yakındırlar. Sözlükte hitabet "etkili söz söyleme sanatı", retorik "güzel söz söyleme" olarak geçer; retorik ayrıca belagat maddesine bağlanır. Üçü de sözün etkisiyle ilgilidir. Diksiyon ise sözün nasıl seslendirildiğine bakar.
Önce hangisini almalıyım?
Kayıt denemesinin sonucuna göre karar verin. Kelimeleriniz ilk dinleyişte anlaşılmıyorsa diksiyonla başlamak mantıklıdır, çünkü diğer ikisi anlaşılır söyleyişin üzerine kurulur. Söyleyişiniz netse ve sorun etkide ya da düzendeyse doğrudan hitabet ya da sunum programına bakabilirsiniz.
Eğitimler nerede yapılıyor, ne kadar sürüyor?
Diksiyon ve Etkili Konuşma Teknikleri Eğitimi Ankara Kızılay'da yüz yüze yapılır; süre, kontenjan ve takvim için 0 (312) 435 97 97 numarasını arayabilirsiniz. Diğer programların çoğu da sitede yüz yüze program olarak listelenir; süre ve takvim bilgisini kurs sayfasından ya da iletişim sayfasından isteyebilirsiniz.